1. Bolonya Sürecine katılmış ülkelerin yükseköğretimden sorumlu Bakanları olarak bir ara değerlendirme yapmak ve 2010'a doğru hedeflerimizi ve önceliklerimizi belirlemek üzere toplandık. Bu konferansta, Bolonya sürecine yeni katılan ülkeler olarak Ermenistan, Azerbaycan, Gürcistan, Moldovya ve Ukrayna'yı ağırlıyoruz. Hepimiz Bolonya Deklarasyonunda ve onu takiben Prag ve Berlin'de gerçekleştirilen Bakanlar Konferanslarının Bildirilerinde açıklanan Sürecin ilkeleri, hedefleri ve taahhütleri konusunda ortak bir anlayışı paylaşıyoruz. 2010 yılına kadar Avrupa Yükseköğretim Alanının (EHEA) oluşturulması için Bolonya Süreci yoluyla politikalarımızda eşgüdüm yapacağımızı teyit ederiz.

I. Ortaklık

2. Yükseköğretim kurumlarının, personelinin ve öğrencilerinin Bolonya Sürecindeki ortaklar olarak merkezi rolünün altını çizeriz. Gerekli yasal düzenlemeler yapıldığından dolayı Sürecin uygulanmasına ilişkin rolleri çok daha önemli hale gelmiştir ve kendilerini EHEA'nın oluşturulması için gösterdikleri çabaları sürdürmeleri ve yoğunlaştırmaları için destekliyoruz. Avrupa'daki yükseköğretim kurumlarının Sürece olan bağlılıklarını takdir ediyor ve Avrupa'nın ihtiyacı olan yenilikçi eğitim ve öğretim süreçlerinin başlatılmasını sağlamak adına müfredattaki yapısal değişikliğin etkisinin görülebilmesi için zamana ihtiyaç olduğunu kabul ediyoruz.

3. İş ve sosyal tarafları temsil eden organizasyonların desteklerinden çok memnunuz ve Bolonya Süreci hedeflerine ulaşmak için yoğun işbirliklerinin devamını bekliyoruz. Sürecinin tarafları olan uluslar arası kurum ve organizasyonların katkılarını da memnuniyetle anıyoruz.

II. Durum Değerlendirmesi

4. Takip Grubunun 2003-2005 Genel Raporunda ve Avrupa Üniversiteler Birliği'nin (EUA) Trend IV raporunda belirlenen hedeflerimize ulaşmada önemli bir ilerleme kaydettiğimizi not ediyoruz.

5. Berlin'deki toplantımızda Takip Grubundan üç önceliğe odaklanmış- derecelendirme sistemi, kalite güvence ve derecelerin ve çalışma dönemlerinin tanınması- bir ara değerlendirme raporu hazırlamalarını istedik. Değerlendirme raporundan, bu üç öncelik alanında oldukça önemli ilerlemeler kaydedildiğini anladık. Bu ilerlemenin tüm katılımcı ülkelerde de istikralı bir şekilde sağlanması gereği önemlidir. Bu nedenle hem kurumsal hem de hükümet seviyesinde bir kapasite oluşturmak için daha fazla uzmanlık bilgisi paylaşımına ihtiyaç duyulduğunun farkındayız.

III. Derecelendirme Sistemi

6. Birçok ülkede, iki evreli derecelendirme sisteminin bu sisteme kaydolan öğrencilerin yarısından fazlasında, yani geniş bir ölçekte uygulanmasından memnuniyet duymaktayız. Ancak evreler arasındaki erişimin önünde hala engeller bulunmaktadır. Ayrıca, kamu hizmetindeki uygun pozisyonlar dahil olmak üzere lisans mezunlarının istihdam edilebilirliklerini artırmak için hükümetlerin, kurumların ve sosyal ortakların dahil olduğu daha fazla diyaloga ihtiyaç vardır.

7. Üçlü evre, (birinci evreye bağlantılı olarak daha kısa süreli yükseköğretim olasılığı da dahil olmak üzere) her evrenin kendi öğrenme çıktıları ve yeterliklerine dayanan tanımlayıcılar ve birinci ve ikinci evre arasındaki kredi yelpazesi gibi EHEA niteliklerinin genel çerçevesini kabul ediyoruz. 2010'a kadar ulusal niteliklerin çerçevelerinin ayrıntılı olarak, EHEA niteliklerinin genel çerçevesiyle uyumlu hale gelmeleri ve 2007 yılında bu konuyla ilgili çalışmanın başlatılması hususlarında kendimizi sorumlu hissediyoruz.

8. Bizler, EHEA'nın genel çerçevesi ile Avrupa Birliği kapsamında gelişmekte olan ve yaşam boyu öğrenme niteliklerini de kapsayan genel eğitimin yanı sıra teknik eğitim ve öğretim arasındaki bütünlüğün sağlanmasına önem veriyoruz. Çalışmalar ilerledikçe Avrupa Komisyonu'nun tüm taraflara konu hakkında tümüyle yardım etmesini istiyoruz.

Kalite Güvence

9. Neredeyse bütün ülkeler Berlin Bildirisi kriterlerine dayanan ve yüksek dereceli işbirliği ve ağ sistemine sahip kalite güvence sistemi için yasal hükümler getirdiler. Fakat, özellikle öğrencilerin dahil edilmesi ve uluslar arası işbirlikleri yapmaları için hala yapılması gerekli işlemler mevcuttur. Dahası, yüksek öğretim kurumlarının, iç mekanizmalarını sistematik olarak ortaya koyup bunları harici kalite güvence ile doğrudan ilintilendirme yoluyla eğitim kalitelerini artırıcı çabalarına devam etmelerinde ısrar ediyoruz.

10. Avrupa Yüksek Öğretim Alanı kalite güvencesi için ENQA tarafından önerilen standartları ve ilkeleri benimsiyoruz. Bizler, ulusal kalite güvencesi ile ilgili kurumlarının emsal tarama modelini ulusal düzeyde tanıtmayı taahhüt ediyoruz. Bizler, ulusal inceleme temeline bağlı kalite güvencesi ile ilgili kurumların Avrupa düzeyinde kayıt edilmesi prensibini kabul ediyoruz. Uygulama pratiklerinin ENQA'nın EUA, EURASHE ve ESIB işbirliği ile daha da geliştirilmesini ve Takip Grubunu kanalıyla bizlere bir rapor gönderilmesini istiyoruz. Akreditasyon veya kalite güvencesi konusundaki kararların karşılıklı olarak tanınmasını geliştirme görüşleri olan ve ulusal olarak kabul görmüş kurumlar arasındaki işbirliğinin üzerinde duruyoruz.

Derece ve Öğrenim Dönemlerinin Tanınması

11. 45 katılımcı ülkenin 36'sı Lizbon Tanıma Sözleşmesini onaylamıştır. Henüz Sözleşmeyi onaylamayan ülkelerin gecikmeden onaylamasını istiyoruz. Lizbon Tanıma Sözleşmesi İlkelerinin tamamının uygulanması ve uygun bir şekilde ulusal kanunlarına dahil etmeleri için kendimizi sorumlu tutuyoruz. Bütün katılımcı ülkelerden, ENIC/NARIC ağı tarafından belirtilen tanıma problemlerine karşı önlem almalarını istiyoruz. Yurt dışı niteliklerin tanınması ile ilgili süreçlerin kalitesinin artırılmasına yönelik ulusal eylem planları hazırlayacağız. Bu planlar bir sonraki Bakanlar Konferansı için hazırlanacak olan ülke raporlarının bir bölümünü teşkil edecektir. Lizbon Tanıma Sözleşmesinin yan metinlerini destekliyor ve bütün ulusal yetkili ve paydaşları, EHEA'daki iki veya daha fazla ülkede verilen müşterek dereceleri tanımaya davet ediyoruz.

12. Yüksek Öğretim Kurumları ve diğerleri ile birlikte, yüksek öğretime erişim ve bir öğesi olarak yüksek öğretim öncesi örgün ve yaygın öğrenimlerin tanınması için birlikte çalışacağız. Ulusal ve Avrupa nitelikler çerçeveleri geliştirilme çalışmalarının, yüksek öğretime yaşam boyu öğrenme boyutunun daha fazla dahil edilmesi için bir şans olduğuna inanıyoruz.

III. Diğer konular ve öncelikler

Yüksek öğretim ve araştırma

13. Yüksek öğretimin, araştırmaları ileri götürmesinin ve halklarımızın ekonomik ve kültürel gelişimi ile sosyal uyum için araştırmalar yapmasının önemini vurgularız..Yapısal değişiklikler çabaları ile öğretim kalitesini artırma çabaları, yeni fikir ve araştırmaları güçlendirme çabalarını azaltmamalıdır. Bundan dolayı bizler, EHEA'nın cezbediciliği ve rekabet edebilirliği kalitesinin sürdürülebilmesi ve geliştirilmesi için yürütülen araştırmaların ve araştırma çalışmalarının önemine dikkat çekiyoruz. Yeterli hacme ulaşmak bakımından, EHEA ile Avrupa Araştırma Alanı ve ülkelerimizdeki yüksek öğretim sektörleri ile diğer araştırma sektörlerini arasındaki sinerjiyi geliştirme ihtiyacının farkındayız.

14. Bu hedeflere ulaşmak için doktora düzeyi niteliklerin, çıktı-temelli yaklaşımı kullanan EHEA'nın nitelikler genel çerçevesiyle tamamen aynı seviyede olması gerekmektedir. Doktora eğitiminin temel unsuru özgün araştırma yoluyla bilginin gelişimidir. Yapılandırılmış doktora programlarına ve şeffaf denetim ve değerlendirmeye olan ihtiyaç göz önünde bulundurulduğunda üçüncü evrenin iş yükünün pek çok ülkede tam zamanlı 3-4 yıla tekabül ettiğini not ediyoruz. Üniversiteleri, doktora programlarında disiplinler arası eğitimi ve dönüştürülebilir beceriler geliştirmeyi teşvik ederek daha geniş bir istihdam pazarının ihtiyaçlarını karşılamaya davet ediyoruz. EHEA içinde araştırma kariyeri yapan doktora adaylarının toplam sayısını artırmamız gerekmektedir. Üçüncü evre programlara katılanları hem öğrenci, hem de başlangıç düzeyinde araştırmacılar olarak görüyoruz.

Sosyal boyut

15. Bolonya Sürecinin sosyal boyutu, EHEA'nın ayrılmaz bir parçası, cazibesi ve rekabet edebilirliği için gerekli bir koşuldur. Bu nedenle, nitelikli yükseköğretimin herkes için erişilebilir olması taahhüdümüzü yineliyor ve öğrencilerin eğitimlerini, sosyal ve ekonomik durumları onlara bir engel teşkil etmeden bitirebilmeleri için uygun koşullara olan ihtiyacı vurguluyoruz.

Hareketlilik

16. Tüm katılımcı ülkelerdeki öğrenci ve personelin hareketliliğinin Bolonya Sürecinin temel hedeflerinden biri olarak kaldığını kabul ediyoruz. Daha üstesinden gelinmesi gereken pek çok sorun olduğunu bilerek, EHEA içindeki hareketliliği gerçekleştirme düşüncesiyle, ortak eylemler yoluyla uygun olan yerlerde kredi ve bursların nakledilebilir olmasını kolaylaştırmaya olan taahhüdümüzü yeniden teyit ediyoruz. Vize ve çalışma izinlerini kolaylaştırarak ve hareketlilik programlarına katılımı teşvik ederek hareketlilik önündeki engelleri kaldırma çabalarımızı artıracağız. Bu programlar çerçevesinde yurt dışında yapılan çalışmanın tamamen tanınmasını savunarak, kurumların ve öğrencilerin hareketlilik programlarından tam olarak yararlanmalarına çalışıyoruz.

EHEA'nın cazibesi ve dünyanın diğer bölgeleriyle işbirliği

17. EHEA dünyanın diğer bölgelerine de açık ve onlar için cezbedici olmalıdır. Herkes için eğitime bizim katkımız, sürdürülebilir kalkınma ilkesine dayanmalı ve halen devam eden sınırlar ötesi yükseköğretimin kalite şartı için anahatlar geliştirmek amacıyla sürdürülen uluslar arası çalışmayla uyumlu olmalıdır. Uluslar arası akademik işbirliğinde akademik değerlerin egemen olması gerektiğini bir kez daha vurgularız.

18. EHEA'yı, öğrenci ve personelin dengeli değişimini ve yükseköğretim kurumları arasındaki işbirliğini teşvik eden, dünyanın diğer bölgelerindeki yükseköğretim sistemlerinin bir ortağı olarak görüyoruz. Kültürler arası anlayış ve saygının önemini vurguluyoruz. Reform süreci deneyimlerimizi komşu bölgelerle paylaşarak Bolonya Sürecinin diğer kıtalarda da anlaşılmasının yaygınlaştırılmasını bekliyoruz. Karşılıklı fayda söz konusu olduğunda diyalog ihtiyacını vurguluyoruz.

IV. 20007 için gelişim değerlendirme

19. Takip Grubuna gelecek Bakanlar Konferansı için değerlendirme sürecine genişleterek devam etme ve zamanında raporlama görevi veriyoruz. Değerlendirmenin dereceleme sistemi, kalite güvence ve derecelerin tanınması ve çalışma dönemleri alanlarında da devam etmesini ve 2007'ye kadar bu üç orta vadeli önceliğin uygulanmasını büyük oranda tamamlamış olayı umut ediyoruz.

Özellikle aşağıdaki alanlarda gelişme bekliyoruz :

. kalite güvencesi konusunda faaliyet gösteren kurumların, emsal tararken kullandıkları önerilen modellerin tanıtılması;
. nitelikler için ulusal çerçevelerin uygulanması;
. doktora seviyesi dahil, ortak derecelerin verilmesi ve tanınması;
. önceki öğrenmelerin tanınması prosedürleri dahil, yüksek öğretimde öğrenme yolları için esnek fırsatlar oluşturulması.

Ayrıca, Takip Grubuna, gelecekteki durum değerlendirmesine temel teşkil etmek ve bir sonraki Bakanlar Konferansına rapor edilmek üzere, eğitim personelinin ve öğrencilerin hareketliliği ve öğrencilerin katılımcı ülkelerdeki sosyal ve ekonomik durumları konularında karşılaştırılabilir veriler oluşturma görevini tevdi ediyoruz.

V. 2010'a Hazırlık

20. Bolonya Sürecinde şimdiye kadar sağlanan başarılar temelinde, kalite prensiplerine ve şeffaflığa dayalı bir Avrupa Yükseköğretim Alanı oluşturmak istiyoruz. Bilgi temelli bir topluma katkıda bulunurken zengin mirasımızı ve kültürel çeşitliliğimizi dikkate alıyoruz. Girift modern toplumlarda yüksek öğretimin kamusal sorumluluk prensibini desteklemeyi taahhüt ediyoruz. Yüksek öğretim; araştırma, eğitim ve yenilik kavşağında yer almasının yanında, Avrupa rekabetinin de önemli bir unsurudur. 2010'a yaklaşırken, yüksek öğretim kurumlarının, üzerinde fikir birliğine varılmış reformları uygularken gerekli otonomiye sahip olmalarının sağlanmasını taahhüt eder, kurumların sürdürülebilir fonlara olan ihtiyacını kabul ederiz.

Avrupa Yüksek Öğretim Alanı üç evreli olarak yapılandırılmıştır. Her üç seviyenin de öğrencileri işgücü pazarına, daha fazla yeterlik kazanmaya ve aktif vatandaşlığa hazırlama işlevi vardır. Avrupa Yüksek Öğretim Alanı (EHEA) yapısının diğer önemli özellikleri ise; kapsamlı nitelikler çerçevesi ve üzerinde anlaşmaya varılmış Avrupa standartları seti ile kalite güvence ve derecelerin tanınması ve eğitim süreleri için kılavuz ilkelerdir.

21. Berlin'de kurulan takip yapısını, Takip Grubuna, Uluslar arası Eğitim (EI) Pan-Avrupa Yapısı, Avrupa Yüksek Öğretimde Kalite Güvence Birliği (ENQA), ve Avrupa Endüstri ve İşverenler Konfederasyonu Sendikası (UNICE)'nı yeni danışman üyeler olarak dahil ederek onaylıyoruz.

Bolonya Süreci bizi Avrupa Yüksek Öğretim Alanı'nın oluşturulmasına doğru götürürken, 2010 ötesinde de gelişmenin sürdürülmesini desteklemek için ihtiyaç duyulan uygun düzenlemelerin neler olacağını düşünmeliyiz. Takip Grubunu bu konuları incelemeye davet ediyoruz.

22. Bir sonraki Bakanlar Konferansını 2007 yılında Londra'da yapacağız.

Bolonya Sürecine 45 ülke katılmaktadır. İzleme Grubunun üyeleri: Almanya, Andora, Arnavutluk, Avusturya, Azerbaycan, Belçika, Bosna-Hersek, Bulgaristan, Çek Cumhuriyeti, Danimarka, Ermenistan, Estonya, Finlandiya, Fransa, Gürcistan, Hırvatistan, Hollanda, İngiltere, İrlanda, İspanya, İsveç, İsviçre, İtalya, İzlanda, Kıbrıs Rum Kesimi, Letonya, Lihtenştayn, Litvanya, Lüksemburg, Macaristan, Makedonya, Malta, Moldova, Norveç, Polonya, Portekiz, Romanya, Rusya Federasyonu, Sırbistan ve Karadağ, Slovakya, Slovenya, Türkiye, Ukrayna, Vatikan, Yunanistan. Avrupa Komisyonu da Takip Grubunda oy hakkı ile üyedir.

Avrupa Konseyi, Avrupa Ulusal Öğrenci Sendikaları (ESIB), Uluslar arası Eğitim (EI) Pan-Avrupa Yapısı, Avrupa Yüksek Öğretimde Kalite Güvence Birliği (ENQA), Avrupa Üniversiteler Birliği (EUA), Avrupa Yüksek Öğretim Kurumları Birliği ( EURASHE), Avrupa Yüksek Öğretim Merkezi (UNESCO-CEPES), ve Avrupa Endüstri ve İşverenler Konfederasyonu Sendikası (UNICE), İzleme Grubunun danışman üyeleridir.