Meb - Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü

MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİMDE GELİŞTİRİLMİŞ AVRUPA İŞBİRLİĞİ

5 Aralık 2006 tarihinde Helsinki'de (1) Kopenhag Sürecinin önceliklerini ve stratejilerini gözden geçirmek üzere toplanan Avrupa Mesleki Eğitim ve Öğretim Bakanları, Avrupa Sosyal Ortakları (2) ve Avrupa Komisyonu tarafından onaylanan bildirge

Avrupa'da karşılaştığımız küreselleşme, yaşlanan nüfus, yeni teknolojiler ve bunlar için gerekli beceriler gibi zorluklarla başa çıkılmasında eğitim ve öğretimin temel bir rolü vardır. Bu durum, Avrupa Birliği gündemine, gözden geçirilmiş Lizbon stratejisine, büyüme ve iş yaratmaya dair 2005-2008 yılları için bütünleştirilmiş AB politikasına (3) yansıtılmıştır. Avrupa Birliği politikaları; insan sermayesinin yayılmasını, insan sermayesine yönelik yatırımın iyileştirilmesini ve eğitim ve öğretim sistemlerinin zorluklarla baş edebilecek şekilde uyarlanmasını gerektirmektedir.

Hayatboyu öğrenme; tüm formlarda ve ortamlarda gerçekleşen öğrenmeyi kapsar. Hayatboyu öğrenme stratejileri (4), iyi işleyen bir öğretim piyasasını ve geniş bir beceri temelini mümkün kılmalıdır. MEÖ- Mesleki Eğitim ve Öğretim bu bütünün ayrılmaz bir parçasıdır. Ekonomik büyüme ve istihdam ile sosyal hedeflere ulaşılması için gerekli olan insan sermayesi birikiminde başrolü oynamaktadır. MEÖ, Avrupa vatandaşlarına bilgiye dayalı toplum ve iş piyasasında gerekli olan beceri, bilgi ve yeterliklerin kazandırılmasında zaruri bir araçtır. Mesleki eğitim ve öğretimin Avrupa'daki öğrenenlerin büyük bir bölümünün ihtiyaçlarını karşıladığı gerçeği değişmemiş olup gelecekteki işgücünün büyük bir bölümü mesleki beceri ve yeterliklere gereksinim duyacaktır.

Çifte zorluk: Gençlerin ve iş yaşamındakilerin Mesleki Eğitim ve Öğretime dahil edilmesi

Avrupa MEÖ politikaları, kaliteli bir temel mesleki eğitimi teşvik etmelidir. Süreklilik arz eden MEÖ yoluyla da iş gücündeki insanların becerilerini geliştirebilecek koşulları yaratmalıdır. Politikalar, mesleki eğitim ve/veya yükseköğretimdeki tüm gençliği kapsamalı, aynı zamanda iş piyasasıyla ilgili becerileri de kazanmalarını sağlamalıdır. Buna ilaveten politikalar, halihazırda çalışanlara da kariyerlerini geliştirmeleri için olanaklar sağlayarak hizmet etmelidir. Esnek eğitim yollarından biri olarak MEÖ sistemleri, özellikle temel MEÖ'den yükseköğretime geçişi sağlayacak şekilde eğitim ve öğretimde daha ileri gitmeyi mümkün kılmalıdır.

MEÖ, her seviyede mükemmeliyeti de vurgulayarak iş yaşamıyla ilgili geniş bir bilgi ve beceri tabanı sağlamalıdır. Politika ve uygulamalar farklı beceri ve yeterlik seviyelerine yatırım yapmanın göreli etkilerini değerlendirmelidir. Beceri eksikliğinin üstesinden gelmek, yeniliğin sürdürülmesine ve bilgi toplumunun büyümesine katkıda bulunmak için orta düzey ve teknik becerilerin yanı sıra üst düzey becerilerin de artırılması gereklidir.

MEÖ'in, rekabet edebilirliğe katkıda bulunmak ve sosyal uyumu artırmak gibi çift yönlü bir rolü vardır (5). MEÖ politikaları, yüksek potansiyele sahip olanlara cazip ve zorlu yollar sunarken, eğitim bakımından dezavantajlı durumda olanlara ve iş piyasası dışındakilere de- özellikle okulu erken bırakanlara, düşük niteliklere sahip olanlara veya niteliksizlere, özel ihtiyaçları olanlara, göçmen kökenlilere ve yaşlı işçilere- hitap ederek toplumun tüm kesimlere hitap etmelidir. Kısacası MEÖ eşitlikçi ve verimli olmalıdır (6).

Temel eğitim, genç insanlara, daha ileri öğrenmede ihtiyaç duyacakları, bilgi, beceri, değer ve tavırları kazandırmalı, istihdam edilebilirlik ve girişimcilik sağlamalı ve öğrencileri genel eğitime, MEÖ'e veya ikisinin kombinasyonu olan bir eğitime hazırlamalıdır.

MEÖ'deki genç insanlar istihdama ve hayatboyu öğrenmeye hazırlanarak iş piyasası gerekleriyle ilintili beceri ve yeterlikleri kazanmalıdırlar. Bu durum, politika yapıcıları mesleki eğitim ve öğretimden ayrılma oranlarını düşürmeye, okuldan işe geçişi kolaylaştırmaya, örn. eğitim ve öğretimi iş temelli öğrenme ve stajlarla birleştirmeye davet etmektedir.

İş gücünün becerileri, yeterlikleri ve hareketliliği; daha önceki öğrenim ve iş deneyimi yoluyla öğrenilenlerin tanınması teşvik edilerek geliştirilmelidir. İş yaşamındaki insanlara öğrenim fırsatları sağlanmalıdır. Aynı zamanda, dezavantajlı bireyler ve gruplar -özellikle az eğitim almış olanlar- için öğrenme fırsatları yaratılmalıdır.

Rekabetçi iş ortamları ve ulusal bütçeler üzerindeki yükler becerilere gerekli yatırımın yapılması önündeki zorluklardır. Dengeli ve paylaşımcı finansman mekanizmaları daha da geliştirilerek MEÖ'de kamu ve özel yatırımı iyileştirilmelidir. Buna karşılık öğretim sistemleri beklenen sonuçları sağlamaya muktedir olmalıdırlar. Bu da, öğretim sistemlerinin yönetiminin iyileştirilmesini ve iş piyasasının değişen beceri ihtiyaçlarının karşılamasını gerektirmektedir. Eğitim, talebe dayalı hale getirilmelidir.

Avrupa MEÖ sistemlerinin çeşitliliği, karşılıklı öğrenme ve reformlara esin kaynağı olması bakımından bir değerdir. Bu çeşitlilik aynı zamanda kalite konularındaki şeffaflığı ve ortak anlayışı artırmayı ve böylece MEÖ sistemleri ve uygulamaları arasındaki karşılıklı güveni önemli hale getirmektedir. Hedef, bir Avrupa MEÖ alanı oluşturarak bir ülkede elde edilen nitelik ve becerilerin Avrupa çapında tanınması ve böylece gençlerin ve yetişkinlerin hareketliliğinin desteklenmesi olmalıdır. Bu MEÖ alanı, ortak çerçeveler, enstrümanlar ve araçlar kullanılarak ve gerçeğe dayalı politika oluşturmayı mümkün kılacak ortak verilerin sebatla kullanımını destekleyerek canlandırılmalıdır.

MEÖ'in performansını, kalitesini ve cazibesini artırmak için bir süreç

Mesleki Eğitim ve Öğretimde Geliştirilmiş Avrupa İşbirliği konusundaki Kopenhag Süreci (7), Avrupa'da MEÖ'in performansını, kalitesini ve cazibesini artırmak amacıyla bir Avrupa stratejisi olarak başlatıldı. 2002'den beri bu süreç Avrupa'da MEÖ'in görünürlüğünün artmasına ve profilinin yükselmesine önemli ölçüde katkıda bulunmaktadır. Değişik boyutları vardır:

Politik bir süreç. Süreç, MEÖ'in önemini politika yapıcıların dikkatine getirerek önemli bir rol oynamaktadır. Avrupa ortak amaçları ve hedefleri konusunda fikir birliğine varmayı; ülkelerdeki modellerin ve yeni girişimlerin tartışılmasını ve iyi örnekler ile uygulamaların Avrupa seviyesinde değişimini sağlamaktadır. Ulusal seviyede ise bu süreç, MEÖ'e odaklanılmasını güçlendirmekte ve ulusal reformlara esin kaynağı olmaktadır.

Ortak araçlar geliştirme süreci. Sürecin diğer bir merkezi rolü, şeffaflık ile yeterlilik ve niteliklerin kalitesini geliştirmeyi amaçlayan Avrupa ortak çerçeveleri ve araçları geliştirmek ve öğreniciler ile işçilerin hareketliliğini mümkün kılmaktadır. Süreç, Avrupa iş piyasasına ve yüksek öğretimde Avrupa alanına paralel ve tamamlayıcı olarak bir Avrupa MEÖ alanına gidişin taşlarını döşemektedir.

Karşılıklı öğrenmeyi sağlayan bir süreç. Süreç, Avrupa işbirliğini desteklemektedir. Katılımcı ülkelerin kendi politikalarını diğer ülke tecrübelerinin ışığında düşünmelerini sağlamakta ve birlikte çalışma, diğerlerinden öğrenme, fikirleri, tecrübeleri ve sonuçları paylaşma çerçevesi sunmaktadır.

Paydaşları dahil eden bir süreç. Süreç, çeşitli paydaşların dahil olmasını güçlendirmekte ve onların ortak hedeflere katkılarını mümkün kılmaktadır.

Kopenhag - Maastricht - Helsinki
Sürecin öncelikleri ilk olarak Aralık 2002'de Kopenhag Deklarasyonu (8) ile oluşturuldu. Aralık 2004'teki Maastricht Bildirgesinde (9), bunlar daha da genişletilip detaylandırıldı ve ilk kez ulusal öncelikler üzerinde anlaşmaya varıldı. 5 Aralık 2006'da Helsinki'de düzenlenen ikinci izleme toplantısında süreç değerlendirilerek öncelik ve stratejileri gözden geçirildi.
Daha odaklanmış ve bütüncül bir süreç
Süreç başarılı ve gerekli olarak görülmektedir. Kopenhag'dan 4 yıl sonra bu gün, çalışmaları devam ettirmek ve başlamış olan girişimleri bitirmek ve uygulamaya koymak önemlidir. Ancak, sınırlı sayıda öncelikleri ve net hedefleri olan daha fazla odaklanmış bir yaklaşım sağlanmalıdır. Farklı girişimler ve araçların birbirleriyle bağlantıları kurulmalı ve karşılıklı olarak birbirlerini desteklemeli ayrıca MEÖ, genel eğitime sıkı bağlantılarla hayat boyu öğrenmenin asli bir parçası olarak tüm kademelerde geliştirilmelidir.
Süreçle başlatılan tedbirler gönüllülük temelinde ve aşağıdan yukarıya işbirliği ile geliştirilmiştir. Çalışmaların tüm aşamalarında sosyal taraflar ve sektörel kuruluşların katılımına ve ulusal deneyimlerin Avrupa düzeyine dönüt sağlamasına özel önem verilmiştir

Reformlar zaman alır- tutarlılık gereklidir
Kopenhag ve Maastricht öncelikleri geçerli olmakla birlikte süreç güçlendirilmeli ve çalışmalar şu öncelik alanlarına odaklanmalıdır:

MEÖ'in imajı, statüsü ve cazibesi. Bu bağlamda, MEÖ sistemleri, kurumları ve/veya sağlayıcıların iyi yönetişimine daha fazla vurgu yapılmalıdır.
Ortak Avrupa araçlarının daha fazla geliştirilmesi, sınanması ve uygulanması. Amaç 2010'a kadar üzerinde anlaşılmış araçların oluşturulmasıdır.
Karşılıklı öğrenmeyi güçlendirecek daha sistemli bir yaklaşım. Bunu desteklemek için 2008 yılına kadar MEÖ istatistiklerinin kapsam, kesinlik ve güvenilirliğinin geliştirilmesine özel dikkat gösterilmelidir.
Kopenhag süreci uygulama aşamasına doğru ilerledikçe çalışmaya tüm paydaşların etkin katılım

Sonraki izleme toplantısı
Gelişimi değerlendirmek, Eğitim Öğretim 2010 çalışma programı içinde MEÖ öncelik ve stratejilerini pekiştirmek ve gelişimin 2010 ötesine yönelimini ele almak için Bakanlar düzeyindeki bir sonraki izleme toplantısı 2 yıl sonra düzenlenecektir.

Bilinçli seçim yapabilmeleri amacıyla okullarda öğrencilere ve ailelerine kariyer rehberliği danışma hizmetleri dahil olmak üzere MEÖ'in ve çalışma hayatının fırsatlarından ve şartlarından daha iyi yararlanılması için hayat boyunca rehberlik geliştirilmelidir;
çalışma hayatına, yüksek öğretim dahil bir sonraki eğitim ve öğretime geçiş için esnek ve bireyselleştirilmiş yollar sunan ve daha iyi şartlar oluşturan ve ayrıca iş piyasasındaki yetişkinlerin beceri gelişimini destekleyen açık MEÖ sistemleri kurulmalıdır;
hem başlangıç eğitimi hem de sürekli mesleki eğitim ve öğretimde iş hayatı ile yakın bağlar kurulmalı ve iş yerinde öğrenme fırsatları artırılmalıdır;
kariyer gelişimi ve hayat boyu öğrenmeyi desteklemek için yaygın ve gayri resmi öğrenmenin tanınması geliştirilmelidir;
sayıca az oldukları MEÖ alanlarında, örneğin kadınların az olduğu teknoloji alanında, kadın ve erkeklerin ilgisini ve katılımını artıracak tedbirler alınmalıdır;
örneğin dünya standartlarını uygulayarak ya da beceri yarışmaları düzenleyerek, becerilerde mükemmeliyet geliştirilmeli ve altı çizilmelidir (10)

MEÖ'in cazibesinin ve kalitesinin geliştirilmesinde, MEÖ gündemi (11) konusunda hüküm verirken MEÖ sistemlerinin ve sağlayıcıların iyi yönetişimine daha fazla önem verilmelidir. Bu şu yollarla yapılmalıdır:

bireylerin ve iş piyasalarının ihtiyaçlarına, beceri ihtiyaçlarının tahmin edilmesi de dahil cevap verilmesi. Küçük ve orta ölçekli işletmelerin ihtiyaçlarına özellikle dikkat edilmelidir;
öğretmenler ve eğiticilerin sürekli mesleki gelişim yoluyla niteliklerinin yükseltilmesi;
ulusal kalite güvencesinin MEÖ'de Kalite Güvencesi konusundaki Konsey Kararları (12) ile uyumlu olarak geliştirilmesi;
dengeli ve paylaşımcı fonlandırma ve yatırım mekanizmaları geliştirilmesi yoluyla MEÖ'e kamu ve özel yatırımların artırılması;
MEÖ sistemlerinin şeffaflığının artırılması;
ulusal stratejiler kapsamında kurumların ve/veya öğretim sunucuların liderliğinin kuvvetlendirilmesi;
farklı karar alıcılar ve paydaşlar arasında, özellikle sosyal ortaklar ve sektörel kurumlar arasında ulusal, bölgesel ve yerel seviyelerde etkin ortaklıklar kurulması.

Avrupa MEÖ alanına götürecek yolu döşemek ve Avrupa iş piyasasının rekabet edebilirliğini desteklemek amacıyla ortak Avrupa araçları geliştirilmesine devam edilmelidir. Hedef, araçların 2010 yılına kadar tespit edilmiş olmasıdır.

Özellikle MEÖ'e odaklanan ortak Avrupa araçları çalışmaları ileri götürülürken:

kredi biriktirme ve transfer etmenin bir aracı olarak MEÖ Avrupa Kredi Transfer Sistemi (13) (ECVET) geliştirilmeli ve test edilmelidir. Bu sistem, MEÖ'in hususiyetlerini ve yüksek öğretimdeki Avrupa Kredi Transfer ve Biriktirme Sistemini (14) (ECTS) dikkate almalıdır.
MEÖ için Avrupa Kalite Güvencesi Ağı (15) (ENQA-VET) kullanılarak kalitenin geliştirilmesi konusundaki işbirliği geliştirilmelidir. Bu işbirliği, kalite güvencesi konusunda ortak bir anlayışın ve karşılıklı güvenin oluşturulmasını sağlamalıdır. Yüksek öğretimle işbirliğine devam edilmelidir.

öğrenme çıktılarına dayalı bir Avrupa Nitelikler Çerçevesi (16) (EQF) geliştirilmeli ve test edilmelidir. Bu çerçeve, uluslar arası sektörel nitelikleri dikkate alarak MEÖ ve yükseköğretim arasında daha büyük bir eşitlik ve daha iyi bir bağlantı sağlamalıdır.
yaygın ve gayri resmi öğrenmenin tanınması için Avrupa'nın tek şeffaflık ve araç çevresi olarak EUROPASS (17) daha da geliştirilmelidir. Bu yolla, Avrupa Nitelikler Çerçevesi (EQF) ve MEÖ Avrupa Kredi Transfer Sistemi (ECVET) desteklenmeli ve tanıtımı sağlanmalıdır.

Karşılıklı öğrenmeyi güçlendirmek için daha sistematik bir yaklaşıma, birlikte çalışmaya ve tecrübe ve bildiklerini paylaşmaya ihtiyaç bulunmaktadır. Bunu yaparken şunlardan faydalanılmalıdır:

ulusal çözümlerin, modellerin ve standartların daha kolaylıkla anlaşılabilmesi için ortak kavramlar ve kabul görmüş tanımlar;
Avrupa MEÖ sistemleri ve uygulamaları ile bunların iş piyasası ve diğer eğitim sektörleri ile bağları konusundaki anlayışın derinleştirilmesi amacıyla araştırma ve etütler için Komisyon fonu;
Ağların ve iyi uygulamaların değişiminin Komisyon tarafından izlenmesi ve bilgi ile uzmanlığın yayılmasında kullanılacak mekanizmaların geliştirilmesi;
MEÖ alanında akranından öğrenme faaliyetlerini desteklemek amacıyla sistematik ve esnek bir çerçeve. Çerçeve aynı zamanda merkezi olmayan bir akranından öğrenmeyi desteklemelidir.

Yeterli ve tutarlı veri ve göstergeler MEÖ'de neler olup bittiğinin anlaşılmasının, akranından öğrenmenin güçlendirilmesinin, araştırmanın desteklenmesinin ve gerçeğe dayalı öğretim politikalarının temelinin atılmasının anahtarıdır. 2008'de düzenlenecek bir sonraki Bakanlar Takip Konferansına kadar Komisyon:

Bunu gerçekleştirmenin en iyi yolu mevcut verileri kullanıp, bir araya getirerek en fazla faydayı sağlamak; bunu yaparken de ulusal/bölgesel MEÖ verilerinin uygunluğundan ve diğer eğitim-öğretim verileri ile karşılaştırılabilirliğinden emin olmaktır.

Kopenhag sürecinin başarısı MEÖ alanına tüm paydaşların aktif katılımına bağlıdır. Özellikle Avrupa ve ulusal düzeydeki sosyal ortaklar, sektörel kuruluşlar ve MEÖ sunucuları önemlidir. Bu ise:

sürecin arka planı, öncelikleri ve faaliyetleri hakkında kısa, öz ve anlaşılır bilgilendirme ile sonuçların etkin aktarımını;
sürecin tüm aşamalarına paydaşların Avrupa, ülke, bölge ve yerel seviyede aktif katılımını;
sürecin test edilmesine ve çıktılarının uygulanmasına MEÖ sunucularının, öğretmenlerin ve eğiticilerin dahil edilmesine vurgu yapılmasını;
uygun durumlarda öğrenicilerin ve kurumlarının ülke ve Avrupa düzeyinde katılımını gerektirir.

Kopenhag sürecinin uygulanması ve öncelikleri aşağıdaki yollarla desteklenmelidir:

ulusal seviyedeki MEÖ reformlarını desteklemek üzere yapısal fonların etkin kullanımı,
2007-2013 dönemi Hayatboyu Öğrenme Programının, süreci özellikle yenilik, test etme, deneme ve uygulama bakımlarından desteklemesi amacıyla kullanılmasının hedeflenmesi,
CEDEFOP (19) ve ETF'in (20) ve ağlarının desteklenmesine devam edilmesi. Bu ajanslar özellikle öncelikli alanlardaki gelişimi izleyecek ve raporlandıracaktır.
Mesleki Eğitim Genel Müdürler Kurulu (DGVT), Mesleki Eğitim Danışma Komitesi (ACVT) ve Eğitim ve Öğretim Koordinasyon Grubu (ETCG) gibi diğer ilgili Topluluk organlarının ve komitelerinin aktif katılımının sağlanması,
istatistik, göstergeler ve eşikler konusunda EUROSTAT (21), OECD (22), CEDEFOP ve ETF ile yakın işbirliği kurulması,
üçüncü ülkelerle, özellikle "Avrupa komşuluk alanı" politikası ile kapsanan ülkelerle bilgi, uzman ve sonuçların değişimi. Yüksek performans gösteren ülkelerle ve OECD gibi uluslar arası kuruluşlarla işbirliği güçlendirilmelidir.

Tüm üye ülkelerin bu çalışmalara katılım hakkı sağlanmalıdır.

Lizbon reform programı yıllık raporlarında MEÖ alanındaki gelişmelere özel önem verilmelidir.

"Eğitim-Öğretim 2010" çalışma programının iki yıllık entegre raporları MEÖ'e özel bir bölüm ihtiva etmelidir. Bu bölüm, Avrupa Birliği Konseyinin, MEÖ alanındaki gelişimi izlemesini ve ana çıktıları görmesini mümkün kılacak şekilde raporlandırılmalıdır.

Süreç aynı zamanda Avrupa sosyal ortaklarının "Yeterlilik ve niteliklerin hayat boyu geliştirilmesi eylem çerçevesi" (23) ile desteklenmektedir.Bu konudaki yıllık raporlar izlenecektir.