GİRİŞ

Batı Balkan ülkelerindeki üniversiteler, üstesinden gelmeleri gereken pek çok meseleyle karşı karşıya olmalarının yanında büyük bir potansiyele sahiptir. Problemlere rağmen, gerek hükümetler gerekse üniversiteler ve öğrenciler, Lizbon Stratejilerinde ifadesini bulan Avrupa Yüksek Öğretim Alanı oluşturulması yönündeki ortak hedefi paylaşmakta; bilgi toplumunun ve ekonomisinin sadece, kuvvetli ve toplumun ihtiyaçlarına cevap verebilen yükseköğretim kurumları yoluyla gerçekleştirilebileceğine inanmaktadırlar. Bu hedefler tüm Avrupa'da paylaşılırken, özellikle Batı Balkan ülkeleri için geçerlidir. Büyüme ve yeni iş alanları yaratılması acilen ele alınması gereken bir konudur. Ancak bunu başarmak hemen eyleme geçmekle mümkündür. Bu nedenle bölgedeki uzun vadeli ana stratejilere vakit geçirmeden yüksek öğretime ve araştırmaya ayrılan yatırım payının artırılmasına öncelik verilerek başlanmalıdır. Bu yatırım, vatandaşların hem mevcut hem de gelecek ihtiyaçlarına cevap vermek için gereklidir. Tüm paydaşlar bu sürece dahil olmalıdır. Üniversiteler sorumluluklarını kabul etmektedir; hükümetler, ülke, bölge ve Avrupa seviyesinde eyleme geçmelidir.

1) Bolonya Sürecinin Uygulanması

Batı Balkanlar Avrupa'da rekabet edebilmek ve Avrupa ile işbirliği yapabilmek istiyorlarsa, kaliteli yüksek öğretim alan öğrencilerinin sayısını büyük boyutta artıracak stratejiler geliştirmek zorundadır. Avrupa ve bölge ülkeleri ile işbirliğinin temeli, daha fazla fırsat ve çeşitlilik sunan yüksek öğretim sistemleri geliştirmek olmalıdır. Gerçekten de bölgedeki üniversiteler, Avrupa geleceğinin bu yönde gerçekleştirilmesindeki sorumluluklarını kabul etmekte ve geçmişte uygulanan yapı ve modellerin geleceğe uyarlanması ihtiyacını dile getirmektedirler.

Bölgedeki Bakanlar, sonuç getirecek gerekli çalışmaları yaparak, Avrupa hedefleri için verdikleri taahhütleri yerine getirmeye teşvik edilir. Avrupa önceliklerini desteklemek üzere, yükseköğretim kurumlarını Bolonya hedeflerini başarıyla uygulamaya ve Avrupa Komisyonunun yeni programlarına katılmaya hazırlayacak teşviklerle kamu fonları tahsis edilmelidir. Avrupa'daki yüksek öğretim reformları ve gelişmeleri konusunda bilgi toplama ve dağıtma ana görevlerini uygulayacak olan Bolonya Rehberleri ülke ekibine de destek verilmelidir.

Avrupa'ya karşı taahhütlerinin bir parçası olarak bölgedeki Bakanlar ayrıca, herkesin yararı için bölgesel işbirliğinin güçlendirilebileceği alanları ele almaya teşvik edilir. Bu işbirliği özellikle, kaliteli güvence sistemleri geliştirilmesi ve öğrenciler ile akademik ve idari personelin hareketliliği konusundaki Bolonya hedefleri bakımından önemlidir.
Bolonya Deklarasyonunu imzalayan ülkeler arasında işbirliği ve destek perspektifine dayalı olarak, bölgedeki üniversiteler, AB Bakanlarını sosyal boyut taahhüdünü güçlendirmeye davet eder. Fırsat eşitsizliği sadece yükseköğretim sistemleri içerisinde değil aynı zamanda sistemler arasında da mevcuttur. Bu nedenle, bölgedeki kurumları ve öğrencileri Avrupa işbirliği programları için desteklemeye yönelik eylemlerin hacminin acilen artırılmasına ihtiyaç vardır.

2) Araştırma ve Yenilik

Batı Balkan ülkelerindeki araştırmaların ve araştırmacıların desteklenmesi çabalarının artırılması konusundaki son AB tebliği memnuniyetle karşılanmıştır. Bölgedeki üniversiteler, eğer sürdürülebilir olacaksa ve bölgedeki kaliteli araştırmacıların göçünü durduracaksa bu çabalara yoğunlaşılmasına ihtiyaç bulunduğu fikrindedirler.

Avrupa Araştırma Alanına başarıyla entegre olmanın yolu, Araştırma ve Geliştirme altyapısının kurulmasından geçmektedir. Bu altyapı, Avrupa üniversiteleri, araştırma kurumları ve fon kuruluşları arasındaki işbirliğine, iletişime ve ağ oluşturulmasına katkıda bulunacaktır. Bölgedeki üniversiteler tarafından, katılım ve katılım öncesi ülkelerin en acil öncelikleriyle uyumlu bir AR-GE altyapısı oluşturulması amacıyla özel bir destek sağlanması tavsiye edilir.

Üniversiteler ayrıca, Batı Balkan ülkelerindeki üniversitelerin, araştırma kurumlarının ve araştırmacıların 7. Çerçeve Programına uygun araçlarla katılımlarının artırılmasını tavsiye eder. Kapasite oluşturmanın ve insan kaynakları geliştirmenin önemine binaen ulusal temas noktalarına ve araştırma yöneticilerinin eğitimine verilen destek güçlendirilmelidir. Hem Batı Balkanlar ve diğer Avrupa ülkeleri arasında hem de bölge içerisinde, araştırmacıların, öğretmenlerin ve öğrencilerin değişimini artırmak amacıyla yeni burs ve hareketlilik programları oluşturulmalıdır.

Yüksek öğretim kurumlarının eğitim, araştırma ve yenilik bilgi sacayağındaki rolü giderek endüstri ile yakın işbirliğine bağımlı olacaktır. Bölgedeki yüksek öğretim kurumları arasındaki uygulamalı araştırmada işbirliği fırsatlarının ve teknoloji temelli küçük ve orta ölçekli girişimlerin geliştirilmesi amacıyla özel destek programları geliştirilmelidir.

AB'ye üye, katılım aşamasında ve katılım öncesi aşamada olan ülkelerdeki kurumların katılımıyla sürdürülebilir bir ağ oluşturmayı amaçlayan Avrupa Yükseköğretim Alanına Batı Balkan Ülkelerinin Entegrasyonu için Avrupa Ağı (SEE-ERA.NET) projesinde sağlanan başarı ışığında ortaklar, bölge ile ve bölge içerisinde, devam faaliyeti olarak yeni bir araştırmada işbirliği programını desteklemeye teşvik edilir.

3) Kurumsal Reform ve Gelişmenin Sonuçları

Bu yüksek öğretim ve araştırma gündemini uygulamak; hükümetlerin üniversitelerle ilgili rolünü, Avrupa boyutunun güçlendirilmesini ve iyi uygulama örneklerinin pek çok şekilde dikkate alınmasını yeniden ele almak anlamına gelmektedir. Hükümetlerin, kurumlara güvenmeleri ve reform için teşvik vermelerine ihtiyaç bulunmaktadır.
Yüksek öğretim kurumlarının, işbirliği, Avrupa boyutunun güçlendirilmesi ve iyi uygulamaların pek çok şekilde dikkate alınması yoluyla Avrupa bağlamında giderek gelişecekleri beklenmektedir. Bu gelişme için, otonom ve topluma güven verebilen, idari ve yönetim yapılarını geliştirmeye adamış ve sistemli olarak öğrencileri dahil etmeye özen gösteren kurumlara ihtiyaç bulunmaktadır.

Son olarak da, bu süreci desteklemek ve devam ettirmek için bölgedeki hükümetler; Bolonya ve Avrupa araştırma gündemlerinin uyumla uygulanmasını hızlandırmak bakımından, üniversiteleri tek bir yasal varlık olarak yüksek öğretim mevzuatına entegre etme çalışmalarına devam etmelidir. Hükümetler aynı zamanda yüksek öğretimdeki kamu yönetiminin; örneğin fon, araştırma idaresi ve kalite güvencesi gibi özel görevler için ehil ara organlar oluşturarak, profesyonelleştirilmesi yollarını aramalıdırlar.