UNESCO'nun Herkes İçin Eğitim konusundaki çalışmaları 1990 yılında Jomtien, Tayland'da yapılan Dünya Konferansıyla başlatılmış olup, bu konferansta herkes için eğitim hedefleri belirlenmiştir. Konferanstan 10 yıl sonra bu süre içinde gerçekleştirilen çalışmaların değerlendirilmesi amacıyla 2000 yılında Dakar, Senegal'de bir Dünya Eğitim Forumu düzenlenmiştir. Yapılan değerlendirmeler herkes için eğitim hedeflerine istenilen ölçüde erişilemediğini göstermiş ve Forum tarafından bu hedeflere ulaşılması için yapılması gereken faaliyetleri belirten "Dakar Eylem Çerçevesi" kabul edilmiştir. Eylem çerçevesinde belirlenen hususların 2015 yılına kadar gerçekleştirilmesi planlanmaktadır.

Giriş

"Avrupa'da Yaşam Boyu ÖğrAvrupa'da Yaşam Boyu Öğrenme: EFA ve CONFINTEA V Gündemi Hedeflerine Doğru
Sofya Konferansı Yetişkin Eğitimi Eylem Çağrısı, 9 Kasım 2002enme: EFA ve CONFINTEA V Gündemi Hedeflerine Doğru" başlığı ile 6-9 Kasım 2002 tarihleri arasında Sofya Bulgaristan'da düzenlenen uluslararası konferansa Avrupa, Kuzey Amerika ve Orta Asya'dan 200 temsilci katılmıştır. Katılımcılar arasında Bakanlar, parlamenterler, hükümet ve çok taraflı kuruluşlar ve hükümet-dışı örgütlerin temsilcileri, araştırmacılar ve yetişkin eğitim pratisyenleri yer almıştır. Konferans; Bulgaristan Cumhuriyeti Eğitim ve Bilim Bakanlığı, UNESCO ve UNESCO Eğitim Enstitüsü, Avrupa Komisyonu Eğitim ve Kültür Genel Müdürlüğü, Avrupa Yetişkin Eğitimi Derneği (EAEA) ve Almanya Yetişkin Eğitimi Birliği Uluslararası İşbirliği Enstitüsü (IIZ/DVV) tarafından desteklenmiştir.

Konferans, Yetişkin Eğitimi ile ilgili olarak DAKAR Herkes İçin Eğitim (EFA) Eylem Çerçevesi, CONFINTEA V Gündemi (V. Dünya Yetişkin Eğitimi Konferansı Kararları, Hamburg 1997) ve İzleme Raporu ile Avrupa Komisyonunun Yaşam Boyu Öğrenme ve Eğitim Politikaları çalışmalarını takdirle karşılamıştır. Avrupa Komisyonu tarafından; cinsiyet eşitliği, kültürler arası öğrenme, ırkçılık ve yabancı düşmanlığı ile mücadele, çeşitli şekillerde dışlanmış bireylerin ve engelli kişilerin topluma dahil edilmesinin teşvik edilmesi amacıyla düzenlenen Yaşam Boyu Öğrenme politikalarına destek verilmiştir.

Eyleme Çağrı

Sofya Konferansı "Eylem Çağrısı"; bugüne kadar EFA, CONFINTEA V ve Yaşam Boyu Öğrenme kapsamında gerçekleştirilen mükemmel çalışmaları desteklediğimizi ifade etmek ve EFA, CONFINTEA V ve Yaşam Boyu Öğrenme politikalarının uygulanması yolunda duyulan sürekli gelişme ihtiyacını vurgulamak için yayımlanmıştır. EFA ve Yaşam Boyu Öğrenme politika ve uygulamaları kapsamında okul çağı nüfusun tamamına ulaşılması için yapılan çabaları takdirle karşılarken, pek çok ülkede yetişkinlerin öğrenme ihtiyaçlarına yeterince önem verilmediğini vurguluyoruz. Bizler okur-yazarlık ve öğrenmenin, Birleşmiş Milletler Okur-yazarlık On Yılı Eylem Planı'nda da önemle vurgulandığı üzere yaş sınırı tanımaksızın bütün bireylerin yararlanması gereken insan haklarından olduğuna inanıyoruz. EFA'nın, yetişkinler hariç herkes için eğitim anlamına gelmesinden endişe duymaktayız. Anne-babaların eğitim düzeylerinin yükseltilmesi, gençler için belirlenen eğitim hedeflerine ve kalkınma hedeflerine ulaşılmasında çok önemli bir faktör olduğundan gelişmekte olan ülkelerdeki yetişkinlerin öğrenme ihtiyaçlarının ihmal edilmemesi gerektiğine inanıyoruz.

1. Eğitim alanında etkinlik gösteren çok taraflı kuruluşlar tarafından geliştirilen yetişkin eğitimi politikalarının daha fazla ilişkilendirilmesine ihtiyaç duyulmaktadır.
2. Pek çok ülkede herkes için eğitim politikalarının uygulanmasında yetişkin eğitimi düşük bir önceliğe sahiptir.
3. Aynı şekilde yaşam boyu öğrenme politikalarında yetişkin eğitimi vurgulanmakla birlikte pek çok ülkede yaşam boyu öğrenme kapsamında yetişkin eğitimine yeterince önem verilmemektedir.
4. CONFINTEA V Gündemi, ulusal ve uluslararası düzeyde geniş tabanlı paydaş katılımıyla ortak bir eylem gerektirmektedir. Ancak pek çok ülkede, Hamburg'da üstlenilen taahhütlerin yerine getirilebilmesi için harcanan çabaların artırılması ve Gündemin uygulanması için ülkelerindeki paydaşlar tarafından gerçekleştirilen eylemlerin daha iyi koordine edilmesi gerekmektedir.
5. Pek çok ülkede Yetişkin Eğitiminin geliştirilmesi için gereken politikalar, çerçeve ve yapılar bulunmamaktadır. Bu ülkelerde yeni yasalar, yeterli maddi destek, uygun kurumsal yapılar, etkin idari sistemler ile etkili ortaklıkları ve lobi faaliyetlerini destekleyecek koşulların yaratılmasına ihtiyaç bulunmaktadır.
6. Yaygın ve informal Yetişkin Eğitimi ile örgün Yetişkin Eğitimi arasında statü eşitliği bulunmamaktadır. Ayrıca birçok ülkede kaynak tahsisleri, istihdamı hedefleyen yetişkin eğitimine yönelik olup, aktif vatandaşlık ve öz doyum için sağlanan yetişkin eğitimi ihmal edilmektedir.
7. Konferans katılımcıları arasındaki cinsiyet dengesi iyi bir uygulama örneği olarak algılanmakla birlikte pek çok ülkede yetişkin eğitimi ile ilgili politikaların izlenmesinde ve eğitim imkanlarının sağlanmasında genelde cinsiyet eşitliğine duyarlı davranılmadığına dikkat çekilmiştir.
8. Kültür, sağlık, demokratik katılım ve sürdürülebilir kalkınma hedefleri için gerekli öğrenme etkinliklerine ayrılan fonların azaltılmasının, yetişkinlerin temel beceri eğitimlerine giderek daralan bir yaklaşımın kanıtı olduğuna dikkat çekilmiştir.
9. Yetişkin Eğitimi politika ve uygulamalarında öğrenci merkezli yaklaşımlara ve öğrencilerin aktif katılımına her zaman yer verilmediği görülmüştür.
10. Yaygın ve informal yetişkin eğitiminin tanınması ve akreditasyonundaki yavaş ilerlemelere dikkat çekilmiştir.
11. Bazı katılımcılar, EFA, CONFINTEA V ve Yaşam Boyu Öğrenme politikaları için belirlenen çeşitli politika hedeflerinin yerine getirilmesindeki ülke performanslarını Konferansa rapor edilmesini sağlayacak bilgileri toplamakta güçlük çekmişlerdir. Hedefler doğrultusundaki gelişmelerin, düzenli ve tutarlı bir şekilde raporlaştırılmasına ihtiyaç olduğu görülmüştür.
12. Araştırma, metodoloji, müfredat, model, çerçeve ve uygulamaların paylaşılmasındaki uluslararası değişimler için oldukça az sayıda olanak bulunduğu konusunda ortak bir görüş oluşmuştur.

Eylem Konusundaki Tavsiyeler

Katılımcılarının "Sofya Konferansı Eylem Çağrısı"; "İlgili Makamlara" diğer bir deyişle aşağıdaki tavsiyeleri eyleme dönüştürme gücü ve yetkisine sahip herkese hitap etmektedir. Eğitim politikaları ve/veya eğitim imkanlarının sunulmasında söz sahibi olan bu temel makamlar arasında UNESCO, Avrupa Komisyonu, Avrupa Parlamentosu, Nordik Bakanlar Konseyi, Avrupa Konseyi, OECD, yerel, bölgesel ve ulusal parlamento ve hükümetler, toplumsal ortaklar ve hükümet dışı kuruluşlar da bulunmaktadır.

1. UNESCO ve Avrupa Komisyonunun; EFA, CONFINTEA V ve Yaşam Boyu Öğrenme hedefleri arasında daha yakın bir uyumu yakalama amacıyla gösterdikleri çabalara öncelik verilmesini tavsiye ediyoruz. Bu girişimler kapsamındaki yetişkin eğitimi politika hedeflerinin daha görünür kılınması gerekmektedir. Zira ancak bu şekilde bu hedeflere ulaşılabilir.
2. Öğrenme imkanlarının; örgün, yaygın ve informal ortamlarda sağlanmasına eşit şekilde önem verilmelidir. Çeşitli yetişkin öğrenme ihtiyaçlarına dünya çapında cevap verilebilmesi için yasal, hükümet dışı ve sosyal ortaklar arasındaki işbirliği geliştirilmelidir.
3. Yetişkin eğitimine ilişkin taahhütleri yerine getiremeyen ülkelerde örgün, yaygın ve informal yetişkin eğitimi ihtiyaçlarının finansmanı artırılmalıdır.
4. Her düzeydeki yönetim kademeleri yetişkin eğitiminin, yaşam boyu öğrenme politikaları ve uygulamalarının belirgin ve bütünleşmiş bir unsuru olmasını güvence altına almalıdır. Yetişkin eğitiminin eşgüdümü, kalite yönetimi, değerlendirilmesi ve finansmanı için gerekli yerel, bölgesel ve ulusal sistemlerin ve yapılanmaların yaratılması, anayasal düzenlemelerle eğitimden sorumlu olduğu bildirilen her düzeydeki hükümet organı tarafından yüksek öncelikli olarak algılanmalıdır.
5. Okuma, yazma, aritmetik ve BİT (bilgi iletişim teknolojileri) becerilerine ilaveten temel eğitim kapsamında bireylerin toplumun sosyal, kültürel, politik ve ekonomik yaşantısına tam katılımını artıracak beceri ve bilgilerin kazandırılmasını da yer verilmelidir. Yetişkinlerin aktif vatandaşlık ve öz doyum ihtiyaçlarının sağlanmasını destekleyecek ilave kaynakların da sağlanması gerekmektedir.
6. Öğrenene odaklı politika ve uygulamaların geliştirilmesine ve öğrenenlerin, planlamadan değerlendirmeye kadar öğrenme sürecinin her aşamasına aktif katılımlarının teşvik edilmesine öncelik verilmelidir.
7. Yetişkin Eğitimi için detaylı yerel, bölgesel ve ulusal istatistiki veri veri toplama sistemleri gerekmektedir. Bu veriler; kriter oluşturma, ihtiyaç analizleri yapma planlama, izleme, performansın rapor edilmesi ve değerlendirilmesi ile uluslararası kıyaslamaların yapılabilmesi için gereklidir. İstihdama ilişkin istatistikler, yetişkin eğitiminde devlet kaynaklı, ticari, hükümet dışı ve serbest sektörlerdeki istihdama ilişkin bir bölüm içermelidir.
8. Politika hedeflerine ulaşılması için düzenli gelişme raporlarının gerekli olduğuna inanıyoruz. Bu gelişme raporları, EFA Eylem çerçevesi ve CONFINTEA V. Gündemi için aynı derecede önemlidir. Bu nedenle yıllık ulusal gelişme raporlarının paydaşlara ve UNESCO'ya bildirilmesini tavsiye ediyoruz.
9. CONFINTEA V ve VI ara dönem incelemelerinde yıllık raporlara duyulan ihtiyaç vurgulanmalıdır. Buna ilave olarak Uluslararası Yetişkin Eğitimi Konseyi (ICAE)'nin desteğiyle hükümet dışı kuruluşlar tarafından CONFINTEA V öncelikleri konusundaki gelişmeleri yansıtmak amacıyla hazırlanmakta olan "Gölge Rapor" (Yaşam boyu öğrenme hakkı) 2003'te yapılacak incelemenin önemli bir unsuru olarak görülmelidir.
10. Yıllık raporların tam ve kapsamlı olabilmesi için yeterli izleme ve rapor etme süreçleri yanında kriterler ve göstergeler geliştirilmelidir. Bu araçların geliştirilmesinde ve UNESCO İstatistik Enstitüsü'nün işbirliğinde Avrupa Bölgesi için bir EFA gözlemesinin kurulması ve fonksiyonel hale getirilmesinde UNESCO Eğitim Enstitüsü (UIE) ana rol almalıdır.
11. Yetişkin eğitiminde cinsiyet eşitliğini gözeten politikaların uygulanmasını izlemek için gerekli nitel ve nicel araçlar daha fazla geliştirilerek kullanılmalıdır.
12. Örgün, yaygın ve informal yetişkin eğitiminin sertifikalandırılması ve tanınması için kapsamlı sistemler geliştirilmelidir. Daha önceden alınan öğrenimin akreditasyonuna yönelik bir sistem, bu sistemin bir bileşeni olmalıdır.
13. Yetişkin eğitimindeki politika ve uygulamaların zenginleştirilmesi ve özellikle Balkanlar, Kafkaslar ve Akdeniz Bölgelerinde barış ve uzlaşmaya katkıda bulunmak amacıyla uluslararası işbirliği ve kültürler arası öğrenme imkanları yaygınlaştırılmalıdır.
14. "2002 Herkes İçin Eğitim İzleme Raporu: Ortak Taahhütlerimizin Yerine Getirilmesi" isimli raporun bulgularına dayanarak ve Sofya Konferansı'na katılan ülkelerin bir çoğunun donör ülke oldukları gerçeğinden hareketle EFA konusunda Avrupa - Afrika işbirliği girişiminin oluşturulmasını tavsiye ediyoruz. Mevcut ilerleme hızlarıyla 2015 yılına kadar yetişkin okumaz-yazmazlığını yarı yarıya azaltmaları mümkün olmayan Afrika ülkelerine bu hedefe ulaşabilmeleri için "BM Okur-yazarlık On Yılı (2003-2012) bağlamında önerilen işbirliği kapsamında finansman sağlanmalıdır.