UNESCO'nun Herkes İçin Eğitim konusundaki çalışmaları 1990 yılında Jomtien, Tayland'da yapılan Dünya Konferansıyla başlatılmış olup, bu konferansta herkes için eğitim hedefleri belirlenmiştir. Konferanstan 10 yıl sonra bu süre içinde gerçekleştirilen çalışmaların değerlendirilmesi amacıyla 2000 yılında Dakar, Senegal'de bir Dünya Eğitim Forumu düzenlenmiştir. Yapılan değerlendirmeler herkes için eğitim hedeflerine istenilen ölçüde erişilemediğini göstermiş ve Forum tarafından bu hedeflere ulaşılması için yapılması gereken faaliyetleri belirten "Dakar Eylem Çerçevesi" kabul edilmiştir. Eylem çerçevesinde belirlenen hususların 2015 yılına kadar gerçekleştirilmesi planlanmaktadır.

1. 2000 Yılı Nisan ayında Dakar'da toplanan bizler, Dünya Eğitim Forumu katılımcıları, bütün toplumlardaki bütün bireyler açısından herkes için eğitim (HİE) amaç ve hedeflerine ulaşılması yolunda yükümlülük almış bulunmaktayız.

2. Dakar Eylem Çerçevesi, harekete geçmek için ortak bir yükümlülük oluşturmaktadır. Hükümetlerin, HİE amaç ve hedeflerine ulaşılmasını ve sürdürülmesini güvence altına alma zorunluluğu bulunmaktadır. Bu, en etkin olarak ülkeler içinde oluşturulacak ve bölgesel ve uluslararası kurum ve kuruluşlarla iş birliği yapmak suretiyle desteklenen geniş tabanlı ortaklıklar aracılığıyla yerine getirilebilecek bir sorumluluktur.

3. Bizler, Herkes İçin Eğitim Dünya Bildirgesinin (Jomtien 1990), İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi ve Çocuk Hakları Sözleşmesi'nden destek alan vizyonun bir kez daha altını çizmekteyiz. Bu vizyona göre her çocuk, genç ve yetişkin kendi temel öğrenme ihtiyaçlarına tam anlamıyla uygun düşen ve "bilmeyi", "yapmayı", "beraber yaşamayı" ve "varolmayı" öğrenmeyi de kapsayan bir öğrenmeyi gerçekleştirecek eğitimden yararlanma hakkına sahiptir. Bu tür bir eğitim, öğrenenlerin hayatlarını daha iyi bir hale getirebilmeleri ve içinde yaşadıkları toplumu değiştirebilmeleri için kendi yetenek ve potansiyelleri doğrultusunda ve kişiliklerini geliştirmeye yönelik olarak düzenlenebilen bir eğitimdir.

4. 1990'lı yıllar boyunca uluslararası toplum tarafından temel eğitimle ilgili olarak kabul edilmiş yükümlülükleri memnuniyetle karşılamaktayız. Bunlar; Dünya Çocuk Zirvesi (1990), Çevre ve Kalkınma Konferansı (1992), Uluslararası Nüfus ve Kalkınma Konferansı (1994), İnsan Hakları Dünya Konferansı (1993), Özel Eğitim İhtiyaçları Dünya Konferansı: Erişim ve Kalite (1994), Sosyal Kalkınma Dünya Zirvesi (1995), Dördüncü Dünya Kadınlar Konferansı (1995), Herkes İçin Eğitim Uluslararası Danışma Forumunun Orta Dönem Toplantısı (1996), Uluslararası Yetişkin Eğitimi Konferansı (1997), ve Uluslararası Çocuk İşçiliği Konferansı (1997)'dır. Şimdi yapılması gereken bu yükümlülüklerin yerine getirilmesidir.

5. HİE 2000 Değerlendirmesi birçok ülkede kayda değer bir ilerlemenin olduğunu göstermektedir. Ancak, 2000 yılında 113 milyondan fazla çocuğun temel eğitimden mahrum olması, 880 milyondan fazla yetişkinin okur yazar olmaması, cinsiyet ayrımcılığının eğitim sistemlerine işlemeye devam etmesi; insani değerlerin ve becerilerin öğrenilmesinin ve kazanılmasının, bireylerin ve toplumların ihtiyaçlarının gerisinde kalması kabul edilemez bir durumdur. Gençlerin ve yetişkinlerin gelir getirici bir iş ve içinde yaşadıkları toplumlara tam bir katılım için gerekli olan becerilere ulaşmaları engellenmektedir. Herkes için eğitime yönelik hızlandırılmış bir ilerleme kaydedilmezse, fakirliğin önüne geçilmesi için ulusal ve uluslararası düzeyde kabul edilmiş hedeflere ulaşılamayacak ve ülkeler arasındaki ve toplumlar içindeki eşitsizlikler artacaktır.

6. Eğitim temel insan haklarından biridir. Sürdürülebilir bir kalkınma ile ülke içindeki ve ülkeler arasındaki barış ve istikrarın sağlanması ve böylelikle hızlı bir küreselleşmeye tanıklık eden yirmi birinci yüzyılda topluma ve ekonomiye katılımı artırmak için gerekli anahtar eğitimdir. HİE hedeflerine ulaşılması daha fazla ertelenmemelidir. Herkesin temel eğitim ihtiyaçları ivedi olarak karşılanabilir ve karşılanmalıdır.

7. Burada aşağıda sıralanan hedeflerin gerçekleştirilmesi yükümlülüğünü kabul etmekteyiz:
I. En başta dezavantajlı gruplar olmak üzere erken çocukluk bakımı ve eğitiminin iyileştirilmesi ve yaygınlaştırılması,
II. Kız çocukları, zor durumda olan çocuklar ve etnik azınlık gruplarına dahil çocuklar başta olmak üzere bütün çocukların 2015 yılına kadar kaliteli, zorunlu ve parasız bir ilköğrenime erişmelerinin ve tamamlamalarının sağlanması,
III. Bütün gençlerin ve yetişkinlerin uygun öğrenme ve yaşam becerileri programlarına eşit erişimleri sağlanarak öğrenme ihtiyaçlarının karşılanması,
IV. Kadınlar başta olmak üzere 2015 yılına kadar yetişkin okur-yazarlığı konusunda yüzde 50 oranında iyileşmenin ve bütün yetişkinlerin temel eğitim ve sürekli eğitime eşit erişimlerinin sağlanması.
V. İlköğretim ve orta öğretimde cinsiyete dayalı eşitsizliklerin 2005 yılına kadar ortadan kaldırılması ve kızların kaliteli bir temel eğitime tam ve eşit erişimi ve başarısı üzerinde yoğunlaşılarak 2015 yılına kadar cinsler arasında tam bir eşitliğin sağlanması,

VI. Özellikle okur-yazarlık, aritmetik ve temel yaşam becerileri konusunda tanınan ve ölçülebilir öğrenme sonuçlarının herkes tarafından elde edilmesi için bütün yönleriyle kaliteli eğitimin geliştirilmesi ve mükemmelliğin sağlanması.

8. Bu hedeflere ulaşmak için, biz Dünya Eğitim Forumu'nda temsil edilen hükümetler, örgütler, kuruluşlar ve dernekler aşağıda sıralanan hususları yerine getirmeyi taahhüt ediyoruz:
I. Herkes için eğitim konusunda ulusal ve uluslararası düzeyde güçlü politik yükümlülüklerin harekete geçirilmesi, ulusal eylem planlarının geliştirilmesi ve temel eğitim yatırımlarının önemli ölçüde artırılması,
II. Herkes için eğitim konusunda fakirliğin ortadan kaldırılması ve kalkınma stratejileri ile net bağları bulunan, sürdürülebilir ve iyi entegre edilmiş bir çerçeveye yerleştirilmiş politikaların geliştirilmesi,
III. Sivil toplumun, eğitimin geliştirilmesine yönelik stratejilerin formüle edilmesi, uygulanması ve izlenmesinde rol almalarının sağlanması,
IV. İhtiyaçlara cevap veren, katılımcı ve güvenilir eğitim idaresi ve yönetimi sistemlerinin oluşturulması,
V. Çatışmalar, doğal afetler ve istikrarsızlık gibi sebeplerden etkilenen eğitim sistemlerinin ihtiyaçlarının karşılanması; eğitim programlarının, karşılıklı anlayış, barış ve hoşgörüyü geliştirecek şekilde düzenlenerek şiddet ve çatışmaların önlenmesine katkıda bulunulması,
VI. Eğitimde cinsiyet eşitliğinin sağlanması için tutum, değer ve uygulamalardaki değişiklik ihtiyacını tanıyan entegre stratejiler uygulanması,
VII. HIV/AIDS salgını ile başa çıkılabilmesine yönelik eğitim program ve eylemlerinin ivedilikle uygulanması.
VIII. Öğrenmede ve net bir şekilde tanımlanmış başarı düzeylerinde mükemmelliği sağlayan güvenlikli, sağlıklı, dışlamayan eğitim ortamlarının yaratılması,
IX. Öğretmenlerin statü, moral ve profesyonelliklerinin artırılması,
X. Herkes için eğitim hedeflerine ulaşmada yeni bilgi ve iletişim teknolojilerinden yararlanılması,
XI. Ulusal, bölgesel ve uluslararası düzeyde herkes için eğitim hedef ve stratejileri doğrultusundaki gelişmelerin sistematik bir şekilde izlenmesi,

XII. Herkes için eğitim konusundaki gelişmeyi hızlandırmak amacıyla mevcut mekanizmaların güçlendirilmesi.

9. Bütün devletlerden, ulusal ve bölgesel HİE değerlendirmeleri sırasında elde edilen kanıtlardan yola çıkarak ve mevcut ulusal sektör stratejilerine dayanarak en geç 2002 yılına kadar mevcut ulusal hareket planlarının geliştirilmesi ve güçlendirilmesi istenecektir. Bu planlar, fakirliğin azaltılması ve kalkınmaya yönelik daha geniş kapsamlı programlara entegre edilmeli ve daha şeffaf ve demokratik süreçlerle geliştirilmelidir. Bu süreçler tarafları, özellikle halk temsilcilerini, topluluk liderlerini, ebeveynleri, öğrenenleri, hükümet dışı kuruluşları ve sivil toplumu kapsamalıdır. Planlar, HİE hedeflerinin, mümkün olan en erken tarihte ve 2015 yılına kadar gerçekleştirilmesine olan yükümlülüklerini yansıtan bütçe önceliklerini belirliyerek, temel eğitimin kronikleşmiş yetersiz finansman sorunlarına eğilecektir. Ayrıca bu planlar, şu anda eğitim olanaklarından mahrum kalanların yüzleşmek zorunda olduğu özel sorunların, kız çocuklarının eğitimi ve cinsiyetler arası eşitlik ilkesini gözeterek aşılmasına yönelik stratejilerin oluşturulmasını içerecektir. Planlar, bu belgede belirlenen hedef ve stratejilerin ve 1990'larda gerçekleştirilen bir dizi uluslararası konferans sırasında kabul edilen yükümlülüklerin hayata geçirilmesini sağlayacaktır. Ulusal stratejileri desteklemeye yönelik bölgesel etkinlikler, güçlendirilmiş bölgesel ve yerel organizasyonlara, ağlara ve girişimlere dayandırılacaktır.

10. İlgili tüm ülkelerde planların etkin ve başarılı bir şekilde uygulamaya konulması için politik iradeye ve daha güçlü ulusal liderliğe ihtiyaç duyulmaktadır. Ancak, bu politik irade kaynaklarla desteklenmelidir. Uluslararası toplum günümüzde çoğu ülkenin herkes için eğitimi kabul edilebilir bir süre zarfında sağlayabilmek için gerekli olan kaynaklara sahip olmadığının bilincindedir. Bu nedenle yeni finansman kaynakları, tercihen bağışlar ve ayrıcalıklı yardım şeklinde olmalı ve Dünya Bankası ve bölgesel kalkınma bankaları ve özel sektör de dahil olmak üzere iki taraflı ve çok taraflı kaynak sağlama kurumları tarafından harekete geçirilmelidir. Biz, herkes için eğitim ilkesine ciddi bir şekilde bağlı olan hiçbir ülkenin bu hedefe ulaşma yolunun kaynak yetersizliği yüzünden kapanmayacağını beyan ediyoruz.

11. Uluslararası toplum, bu ortak yükümlülüğün yerine getirilmesi için ilk etapta ulusal çabalara etkili bir destek sağlayabilmek için gerekli olan stratejileri geliştirmeye ve gerekli kaynakların seferber edilmesine yönelik küresel bir girişim başlatmaktadır. Bu girişim altında değerlendirilecek seçenekler aşağıdaki maddeleri içerecektir:

başta temel eğitim olmak üzere eğitim için dış finansmanın artırılması;
dış yardımların akışının beklendiği şekilde gerçekleşmesinin güvence altına alınması;
bağış yapanların daha etkili bir şekilde işbirliği yapmasının kolaylaştırılması;
sektörler çapında yaklaşımların güçlendirilmesi;
temel eğitime büyük bir yükümlülükle daha erken, derin ve geniş borç yardımı ve / veya fakirliğin azaltılması amacıyla borçların silinmesi;
HİE hedeflerine yönelik ilerlemelerin etkili ve düzenli şekilde denetlenmesi ve düzenli aralıklarla değerlendirmelerin yapılması;

Şimdiye kadar birçok ülkede elde edilen sonuçlar, etkili bir kalkınma işbirliğiyle desteklenen güçlü ulusal stratejilerle neler başarılabileceğini göstermektedir. Bu stratejiler altında ilerleme daha fazla uluslararası destekle hızlandırılabilir ve hızlandırılmalıdır. Aynı zamanda, daha az strateji geliştirmiş ülkelere - çatışmalardan etkilenen, değişim sürecinde olan ve kriz sonrası ülkeler de dahil olmak üzere - herkes için eğitime yönelik olarak daha hızlı ilerleme kaydetmeleri için ihtiyaç duydukları destek sağlanmalıdır.

12. Bu yükümlülüklerin daha açık ifadesi için uluslararası ve bölgesel mekanizmaları güçlendirecek ve Dakar Eylem Çerçevesi'nin, bütün uluslararası ve bölgesel kuruluşların, ulusal yasama organlarının ve yerel karar verme forumlarının gündeminde yer almasını sağlayacağız.

13. HİE 2000 Değerlendirmesi; herkes için eğitimin, Afrika'nın Sahra Çölünün güneyinde kalan kesiminde, Güney Asya'da ve en az gelişmiş ülkelerde büyük engellerle karşılaştığını ortaya koymuştur. Buna olarak, ihtiyaç duyan her ülkeye uluslararası yardım sağlanmakla beraber öncelik bu bölge ve ülkelere verilmelidir. Çatışmalar yaşayan veya yeniden yapılanma sürecindeki ülkelere de eğitim sistemlerini tüm öğrenenlerin ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik olarak geliştirmeleri için özel ilgi gösterilmelidir.

28 Nisan 2000
Dakar, Senegal

Gelecek Grubunun Raporu
Dakar, 28 Nisan 2000

14. HİE gelişimini hızlandırmak için varolan mekanizmalardan faydalanılması

Dakar eylem planında sözü geçen hedef ve stratejilerin uygulamaya konulması için ulusal, bölgesel ve uluslararası mekanizmaların derhal harekete geçirilmesi gerekmektedir. Azami derecede etkili olmaları için bu mekanizmaların katılımcı olmaları ve mümkün olan her yerde mevcut mekanizmalardan yararlanması gerekmektedir. Bu mekanizmalar, bütün taraf ve ortakları kapsamalı; şeffaf ve güvenilir yöntemlerle çalışmalıdır. Jomtien Bildirgesi'nin ve Dakar Eylem Çerçevesi'nin sözünü ve ruhunu tam olarak karşılamalıdır. Destekleme, kaynakların harekete geçirilmesi, izleme ve HİE için bilgi üretme ve paylaşma, bu mekanizmaların fonksiyonları arasında yer alacaktır.

HİE faaliyetlerinin odak merkezi ülke düzeyinde olmalıdır. HİE konusunda başarıya erişilebilmesi için Ulusal HİE Forumları güçlendirilecek veya oluşturulacaktır. İlgili bakanlıklar ve sivil toplum örgütleri sistematik bir şekilde bu forumlarda temsil edilecektir. Forumlar şeffaf ve demokratik olmalı ve ülke içindeki bölgesel uygulamalar için bir çerçeve oluşturmalıdır. Ülkeler Ulusal HİE Planları'nı en geç 2002 yılına kadar hazırlamış olmalıdır. Kriz yada doğal felaket gibi önemli problemlerle yüz yüze bulunan ülkeler için uluslararası camia tarafından özel bir teknik destek sağlanacaktır.

Ulusal HİE Planları;

-Hükümetler liderliğinde ulusal sivil toplumla direkt ve sistematik konsültasyonlarla oluşturulacak,
-Kalkınma ile ilgili tarafların koordine desteklerini kazanacak,
-HIE için belirlenen altı amaca yönelik reformları belirleyecek,
-Sürdürülebilir mali çerçeveyi oluşturacak,
-Orta vade performans göstergelerini içerecek ve
-Ulusal Kalkınma Planları'nın kapsam ve sürecine dahil edilerek insani gelişme çabalarında ortak eylemleri sağlayacaktır.

Bu süreçler ve güvenilir bir plan oluşturulduğunda uluslararası topluluğun ortak ülkeleri düzenli, koordineli ve uyumlu bir çalışma üstlenecektir. Her bir ortak, kendi imkanları ölçüsünde ulusal HİE planlarını destekleyerek kaynak açıklarının kapatılmasına katkıda bulunacaktır.

Ulusal çabaları destekleyecek bölgesel etkinlikler, gerektiğinde daha da geliştirilmek üzere mevcut bölgesel ve alt bölgesel örgütler, bilgi ağları ve girişimleri esas alacaktır. Bölgeler ve alt bölgeler, net bir HİE yetkisine sahip Bölgesel veya Alt Bölgesel Forum olarak kullanılacak ana bilgi ağını belirleyecektir. İlgili sivil toplum ve diğer bölgesel ve alt bölgesel örgütlerin sistematik katılımı ve bu yapılarla işbirliği esastır. Bölgesel ve Alt Bölgesel HİE Forumları birbirleriyle organik bir bağa sahip olacak ve Ulusal HİE Forumları'na açık olacaktır. Fonksiyonları: ilgili bütün bilgi ağlarıyla koordinasyon, bölgesel/alt bölgesel hedeflerin belirlenmesi ve izlenmesi, destek, politikalar konusunda diyalog, ortaklıkların ve teknik işbirliğinin geliştirilmesi, en iyi uygulamaların ve çıkarılan derslerin paylaşılması, izleme-rapor etme ve kaynakların hareketliliğinin artırılması olacaktır. Bölgesel ve Alt Bölgesel Forumlar'ın ve ilgili HİE kapasitelerinin, özellikle de Afrika ve Güney Asya'daki kapasitelerin, güçlendirilmesi için bölgesel ve uluslararası destek sağlanacaktır.

UNESO, HİE ortaklarını koordine etme ve aralarındaki ortak hareketin sürdürülmesi konusunda yetkili olmaya devam edecektir. Buna paralel olarak UNESCO Genel Direktörü her yıl üst düzey küçük ve esnek bir grubu toplantıya çağıracaktır. Bu hareket, politik yükümlülük ile teknik ve mali kaynakların harekete geçirilmesi için bir manivela rolünü sağlayacaktır. Bu grup, aynı zamanda UNESCO Enstitülerinden ( IIEP, IBE, UIE) özellikle İstatistik Enstitüsü'nden alacağı bir izleme raporu ve Bölgesel ve Alt Bölgesel HİE Forumları'ndan alacağı verilerle bilgilenerek global topluluğun Dakar'da üstlendiği yükümlülüklerini yerine getirmelerini sağlayacaktır. Bu grup; gelişmekte olan ve gelişmiş ülkelerin hükümetleri ile sivil toplumunun en üst düzey liderlerinden ve kalkınma kurumlarından oluşacaktır.

UNESCO Sekreterya görevini üstlenecektir. UNESCO, Dakar sonuçlarını etkinliklerinin merkezine almak amacıyla eğitim alanındaki programını yeniden düzenleyecektir. Bu çalışma, Dakar'da benimsenen altı hedefle ilgili çalışma grupları tarafından gerçekleştirilecektir. Sekreterya, diğer örgütlerle yakın işbirliği halinde çalışacak, gerekirse bünyesine bu örgütlerden personel atanacaktır.

Herkes İçin Eğitimin başarılması, hükümetler tarafından ilave maddi kaynak sağlanmasını, daha fazla kalkınma yardımını ve iki taraflı ve çok taraflı donörler tarafından 8 milyar dolar olacağı tahmin edilen giderler için borç verilmesini gerektirmektedir. Bu nedenle, ulusal hükümetler ve Dünya Bankası da dahil olmak üzere çok taraflı donörler, bölgesel kalkınma bankaları, sivil toplum ve vakıflar tarafından somut mali taahhütlere girilmesi önemlidir.