BÖLÜM-VI - PERSONEL GÖREVLENDİRİLEN ÜLKELER

12) İRAN

GENEL BİLGİLER:

İran,  kuzeyde Hazar Denizi, güneyde Körfez ve batıda  Zağros  Dağları arasında  yer  alır. Orta ve doğu bölgeleri düzlük ve  çöl  alanıdır. Hazar  Denizi  kıyılarında yağışlı, sıcak ve nemli bir iklim  hüküm  sürmektedir. Orta ve doğu bölgelerinde yazın sıcak ve kışın soğuk kara iklimi görülür. Körfez kıyıları  sıcak ve nemlidir. Kuzeybatı İran'da kışın en düşük sıcaklık - 20 dereceye  ve yazın  en  yüksek sıcaklık 50 dereceye ulaşabilmektedir. 

İran'da hafta sonu tatilleri perşembe ve cuma günleridir. Cuma  günü  hemen hemen  tüm  dükkanlar  kapalı  olup,  bazı  mahalle  bakkalları  öğleden   sonra açılmaktadır.  Büyükelçiliğimiz ve Konsolosluk Şubesi de cuma günü  tatildir. Cumartesi günü ise Büyükelçilikte nöbet usulüyle çalışılmaktadır.

Ülkeye içki, uyuşturucu madde, silah, yiyecek, audio ve video kaset ve CD sokulması yasaktır. Dergiler ve gazeteler sansüre tabi tutulmaktadır. Diplomatik pasaport  hamilleri  İran'a  girişte ve çıkışta  aranmamaktadırlar.  Bunun  için pasaport ibraz etmek yeterlidir.

Bayanlar, İran'da sokak, park, çarşı, lokanta, vs. gibi kamuya açık yerlerde hicaba  uygun  giyim tarzıyla dolaşmak durumundadırlar.  Başlar  bağlıdır. Saçın perçeminin gösterilmesine ve makyaj uygulamasına göz yumulmaktadır.  Bazı hanımlar  çarşafa  bürünmeyi,  bazıları ise  pardösü  giymeyi  tercih  ederler. Pardösünün  rengi  önemli değildir, diz altına kadar inmesi gerekmektedir.  Dışarıda çorapsız dolaşılamayacağından  etek yerine  genellikle pantolon  kullanılmaktadır.  Giyimin hicaba uygun olması konusunda  yabancı  veya Gayrimüslim bayanlara ayrıcalık tanınmamaktadır.
Erkekler için bu kadar katı kurallar yoktur. Eskiden uzun kollu gömlek giymek şartken, bugün kısa kollu gömlek giyilmesine göz yumulmaktadır. Ancak şort giyilmesi yasaktır. Resmi  yerlerde  çalışan İranlılar kravat kullanmamaktadır.

Temel tüketim maddeleri ucuzdur.Çarşıda  sebze, meyve, et, süt ve mamulleri bol miktarda ve ucuza  temin edilebilmektedir. İran'da sucuk, bulgur, yufka, irmik ve tuzlu pastane mamülleri yoktur. Alkollü içki yasaktır. Lüks lokantalarda  Batı mutfağına özgü et yemekleri bulunabilmekte olup, porsiyonları  da  fazladır.  İran'a özgü olarak ise arpa  çorbası,  cüce  kebap (tavuk),  berg  kebap (et), kubide (Adana köfte) yenebilir;  kebaplar  genellikle pilavla beraber servis edilir.

TÜRKÇE VE TÜRK KÜLTÜRÜ ÖĞRETİMİ
İran'da T.C. Büyükelçiliği bünyesinde, sürekli olarak faaliyet gösteren bir Türk okulu bulunmamaktadır. Elçilik mensuplarının okul çağındaki çocukları Fıransız elçiliğinin okuluna yada İran Eğitim Bakanlığına bağlı International School'a devam etmektedirler. Bu okullarda görevli Türk öğretmen ve Türkçe ve Türk Kültürü dersi yoktur. Bu okullara devam eden çocuklara Cuma günleri devam ettikleri okullar tatil olduğu için, elçilikte Türkçe ve Türk Kültürü dersi verilmekte. Diğer ulusal bayramlarla birlikte, Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı çocukların düzenledikleri aktivitelerle birlikte büyükelçilik bünyesinde her yıl kutlanmaktadır.

Büyükelçilik bünyesinde bulunan Türk Kültür Merkezi Türkçe öğrenmek isteyen İran vatandaşları için Türkçe kursları düzenlenmektedir. Bu  kurslara yıllık ortalama 300 civarında kursiyer kayıt yaptırmakta olup halen üç öğretmen bu kurslarda görev yapmaktadır. Kurs sonrasında büyükelçilik tarafından kursiyerlere verilen Türkçe Öğretim Sertifikaları Türkiye ile iş yapan iran firmaları yada iranda iş yapan Türk firmaları tarafından işe elaman alımlarında dikkate alınmaktadır. Bu nedenle iki ülke arasında gelişmekte olan ekonomik ve ticari ilişkiler kurslara talebi de artırmaktadır.

Kurslarla birlikte kültür merkezi kütüphanesinden de Türkiye ile ilgilenenler ve öğrenciler istifade etmekte. Türkiye hakkında yüksek lisans ve doktora düzeyinde tez çalışması yapan araştırmacılara, gazetelerde makale yazan ve Türkçe basılmış kitapları Farsçaya çevirmek isteyen iranlılara bu kütüphaneden istifade ettirilmektedir. Kültür Merkezi salonu sergi amaçlı olarak sanatçılara kullandırılabilmektedir.

Her yıl ÖSYM tarafından Türk Üniversitelerinin lisans programlarında okumak isteyen yabancı uyruklu öğrenciler için yapılan YÖS sınavına 250 civarında öğrenci Kültür Merkezi aracılığıyla kayıt yaptırmaktadır. Bu sınava giren toplam öğrenci sayısı ortalama 5000 civarında olup, yıllık ortalama 500 iranlı öğrenci bu sınava girmektedir. Ayrıca, yüksek lisans, doktora ve tıpta uzmanlık eğitimi görmek isteyen İran vatandaşlarına kültür merkezinde bilgi verilmektedir.
İran'da yasak olmasına rağmen kullanılan uydu antenleri ile Türk Sat uydusundan ulusal yayınlarımızın tamamı ilgiyle takip edilmekte. Ayrıca İran nüfusunun içinde Azeri Türklerinin önemli bir yer tutması nedeniyle de Türk kültürüne büyük bir ilgi duyulmaktadır. İranlı turistler hergeçen yıl Türkiye'ye daha çok gelmekte. Bu amaçla büyükelçilik bünyesinde ayrıca bir Kültür Turizm ve Tanıtma Müşavirliği de bulunmaktadır.

İran üniversitelerinden Allame-i Taba Taba-i Üniversitesinin lisans düzeyinde Türk Dili ve Edebiyatı bölümü bulunmaktadır. Bu üniversitede görevli okutman bir öğretmenimiz mevcuttur. Ayrıca Türkiye İran ikili kültür anlaşmaları çerçevesinde bu üniversiteye akademisyen de görevli olarak gönderilmektedir.

PRATİK BİLGİLER

Ulaşım
İstanbul-Tahran arasında THY'nin karşılıklı her gün, İran Havayollarının ise haftada üç seferi bulunmaktadır. İstanbul-Tahran karşılıklı yolcu treni seferleri de mevcuttur. Ayrıca, Pazartesi ve Perşembe günleri olmak üzere Free Bird Havayolu Şirketi'nin İstanbul-Ankara-Tahran-Ankara-İstanbul seferi bulunmaktadır.

Ülke  içi  karayolu trafiği yoğundur. Karayolları genelde  bakımlı  ve düzenlidir. Benzinin  litresi 800 Riyal'dir (8 Cent). Ortalama. Ancak  İran'da  mesafeler  çok  uzun  olduğundan,  havayoluyla  yolculuk  tercih edilmektedir.   Tahran-Tebriz   gidiş-dönüş   uçak  bileti   bedeli   50   Dolar civarındadır. Demiryollarıyla da ülkenin birçok bölgesine ulaşılabilmekteyse de, hizmetler uluslararası normlarda değildir. İran'ı Orta Asya Cumhuriyetleri'ne  bağlayan  demiryolu ağı tamamlanmıştır.

Tahran içinde trafik mesai saatlerinde çok sıkışıktır. Genelde  trafik kurallarına  riayet  edilmez.  Çok dikkatli araç  kullanmak  gerekir.  Özellikle Tahran'da yaşanan araç hasarlı trafik kazalarının yoğunluğu dünya ortalamasının on kat üzerindedir. Taksilerde taksimetre kullanılması zorunluluğu getirildiği halde, bu hususa riayet edilmemektedir. Ücret olarak genelde yarım saatlik yolculuk  için 20.000 ila 30.000 Riyal (ortalama 2.5-4 Dolar) talep edilmektedir.

Haberleşme
Uluslararası otomatik telefon görüşme olanağı mevcuttur. Sadece İsrail ile  telefon bağlantısı yoktur. Türkiye ile bir dakikalık görüşme  ücreti  2.000 Riyal'dir (25 cent).  Hafta sonları ve geceleri indirimli arama uygulaması  yoktur. Şehir içindeki telefon kulübelerinden uluslararası görüşme imkanı bulunmamaktadır. Mektup ve koliler İran makamlarınca kontrol edilmektedir.

Para ve Banka İşlemleri        
Bankalar  devrimden sonra devletleştirilmiştir.  Bunlar  uluslararası standartlarda hizmet verememektedir. İran bankaları aracılığıyla ülke dışındaki bankalara yapılacak havaleler bürokratik işlemler  yüzünden vakit alabilmektedir.
Döviz hesabı açtırılabilmekte, fakat hesaptan para çekilmek istendiğinde sorunlarla karşılaşılabilmektedir.
Kredi  kartı (Master Card)  kullanımı yaygın olmayıp, satıcılar tarafından  çok  ender  olarak  kabul edilmektedir.
Çek  uygulaması  satıcılar tarafından seyrek olarak ve  yüksek  oranda iskontoyla  kabul  edilebilmektedir.  Ayrıca, Dolar  kurundaki  ani  dalgalanmalar dolayısıyla zarara girilebilir.
Banka  kredileri,  sanayi  ve  tarım  sektörlerinde  yatırım  amacıyla verilmektedir.  Hükümet  politikasına  bağlı  olarak,  bunlara  çok  az   faiz uygulanmaktadır.
Döviz  transferi  ancak izin alınarak  yapılabilmektedir. İran vatandaşları genelde simsarlar aracılığıyla transfer yaptırmaktadırlar.

Sağlık
Tahran'da  tıp hizmetleri belli bir standardın üzerindedir.  Yine  de, devlet  hastanelerinden  ziyade,  modern ve bakımlı olan  özel  hastaneler  tercih edilmelidir. Yatak ücreti devlet hastanelerinde 20 bin Riyal, özel hastanelerde ise 60-70 bin Riyal civarındadır. Sağlık sigortası uygulaması yoktur. Bazı ilaçların temininde zorlukla karşılaşılabilse de, ilaç fiyatları sübvansiyona tabi olup ucuzdur. Ülkede   ciddi   sorun   yaratacak   boyutta   salgın    hastalıklara rastlanmamaktadır. 

GEREKLİ ADRES VE TELEFONLAR

Kançılarya:      Ferdowsi Cad.No: 337 Tahran
Telefon:           3595 11 00
3311 89 97 - 3311 52 99 - 3311 53 51
Faks:              3311 79 28
E-posta:         tctahranbe@parsonline.net

Türk Kültür Merkezi:    Ferdowsi Cad.No: 337 Tahran
Telefon:           00 98 21 35 95 11 44
Türk Hava Yolları Tahran Bürosu: Motahari Cad. No: 239
Telefon            :           3311 44 99
Faks:               3311 44 99
T.C. Tebriz Başkonsolosluğu
Telefon:          (0) (411) 300 10 70-71 
Faks:              (0) (411) 332 49 07
T.C. Urumiye Başkonsolosluğu
Telefon:          (0) (441)  222 89 70 - 344 31 77

* İran'ın uluslararası telefon kodu (98), Tahran'ın kodu (21), Tebriz'in kodu (411) ve Urumiye'nin kodu (441)'dir